ミ裲瑟
» » Umumta値im tizimiga muhim o想garishlar kiritilmoqda

Umumta値im tizimiga muhim o想garishlar kiritilmoqda


 O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi veb saytida "Umumta'lim tizimiga muhim o'zgarishlar kiritilmoqda" nomli maqola chop etildi. Saytimiz o'quvchilari ham ushbu maqoladan bahramand bo'lishlari uchun maktabimiz saytiga joylashtirdik.

 

 

Bundan qariyb 20 yil oldin, ya地i 1998-yil 13-mayda qabul qilingan Vazirlar Mahkamasining "O想bekiston Respublikasida umumiy o喪ta ta値imni tashkil etish to組喪isida hamda "Umumiy o喪ta ta値im to組喪isidagi nizomni tasdiqlash haqida波i qarorlariga qator o想gartirish va qo壮himchalar kiritildi.


Bugungi taraqqiyot va ertangi kunimizga bo鼠gan talabchanlik oldimizga yangi-yangi vazifalarni qo惣moqda. Ayniqsa, yosh avlodga sifatli ta値im-tarbiya berish masalasi nihoyatda dolzarbdir. "2017-2021-yillarda O想bekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo創alishi bo惣icha Harakatlar strategiyasi播a ham bunga alohida e稚ibor qaratilgan. Yaqinda Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilingan "Umumiy o喪ta ta値im to組喪isidagi nizomni tasdiqlash haqida波i qaror tizimda muhim o想garish va yangilanishlarga asos bo鼠adi. Ushbu qaror asosida umumta値im maktablari faoliyatiga tatbiq etiladigan yangiliklar, buning o倉uv samaradorligini ta知inlashdagi o喪ni xususida Xalq ta値imi vazirligi umumta値im maktablari va ixtisoslashtirilgan maktablar boshqarmasi boshlig訴 Saidahror Seytkamolovni suhbatga chorladik.


Mazkur qaror umumiy o喪ta ta値im tizimida amalda mavjud bo鼠gan, lekin normativ-huquqiy hujjatlar bilan asoslanmagan ayrim ijtimoiy munosabatlarning huquqiy jihatdan tartibga solinishi, maktab yoshidagi bolalarni umumta値im muassasalariga to鼠iq qamrab olish, o倉uvchilarni belgilangan me馳orlarga amal qilgan holda sinflarga joylashtirish, o倉uvchilarning sifatli umumiy o喪ta ta値im olishini ta知inlash va boshqa ko叢lab masalalar bilan bog鼠iq muammolarni hal etishda muhim ahamiyatga ega. Qaror asosida tasdiqlangan nizomda umumta値im muassasalari filiallari, kam komplektli sinflar, kuni uzaytirilgan guruhlar, logopediya shoxobchalarini tashkil etish va faoliyatini belgilash, o倉uvchilarni sinfャdan sinfga, maktabdan maktabga o奏kazish, hujjat yuritish, maktablarni tashkil etish, tugatish va qayta tashkil etish hamda pulli xizmatlar ko喪satish tartiblari aniq belgilandi. Ya地i, u umumiy o喪ta ta値imga qo惣ilayotgan zamonaviy talablarni hisobga olgan holda ishlab chiqilgan.

Mazkur nizom umumta値im muassasalari faoliyatida qanday muhim tashkiliy o想garishlarni nazarda tutadi?

Yangi tahrirdagi nizomga 20 ga yaqin yangi me馳or kiritildi, amaldagi ko叢lab me馳orlar mazmunan to鼠dirildi. Hujjatda qayd etilganidek, bu nizom "O想bekiston Respublikasida umumiy o喪ta ta値imni tashkil etish va umumiy o喪ta ta値im muassasalarining faoliyatini amalga oshirish tartibini belgilaydi. Mazkur nizom talablari barcha umumta値im muassasalariga nisbatan tatbiq etiladi. Boisi, bugungi kunda Xalq ta値imi vazirligi tizimidan tashャqari boshqa vazirlik va idoralar tasarrufida ham umumta値im va nodavlat ta値im muassasalari faoliyat ko喪satmoqda. Nizom bu muassasalardagi o倉uv-tarbiya jarayonini ham tartibga soladi.

Bolani o倉ishga qabul qilishda, sinfdan sinfga yoki maktabdan maktabga o奏kazishda o倉uvchining ta値im tilini erkin tanlash huquqini ta知inlash yuzasidan yangi band kiritildi. Bunga ko喪a, umumta値im muassasasida ta値im olish tilini tanlash O想bekiston Respublikasining "Davlat tili haqida波i qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

Ta値im-tarbiyaga qo惣ilayotgan zamonaviy talablarga muvofiq umumiy o喪ta ta値imning maqsad va vazifalari quyidagi yangi yo創alishlar bilan boyitildi: ta値im-tarbiya jarayoniga o倉itishning zamonaviy va innovatsion pedagogik uslublarini hamda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish orqali ta値im sifatini oshirish; o倉uvchilarning individual ijobiy xususiyatlarini aniqlash, qo鼠lab-quvvatlash va rivojlantirish, ularning yuksak darajada ta値im-tarbiya olishlari, ijodiy imkoniyatlarini shakllantirish va rivojlantirish uchun shart-sharoit yaratib berish; mehnat qilish va mustaqil ijodiy fikrlash ko創ikmalarini shaklャlantirish, o倉uvchilarni kasbga yo創altirish, o喪ta maxsus, kasb-hunar ta値imi muassasalarini ongli ravishda tanlash va kasbiy ta値im dasturlarini o想lashtirishda ko僧aklashish va hokazo.

Avvalgi nizomda umumiy o喪ta ta値im boshlang訴ch ta値im (I蜂V sinflar) hamda umumiy o喪ta ta値im (I蜂X sinflar) bosqichlaridan iboratligi qisqa qayd etilgan bo鼠ib, bu borada qator chalkashliklar kelib chiqayotgan edi. Yangi tahrirdagi nizom bu va umumta値im muassasalarining turlarini belgilashdagi chigalliklarga chek qo惣adi. Ya地i, "Umumiy o喪ta ta値im boshlang訴ch ta値im (I蜂V sinflar) hamda umumiy o喪ta ta値im (I蜂X sinflar) bosqichlaridan iborat bo鼠ib, kunduzgi ta値im shaklida amalga oshiriladi. Umumta値im muassasalari boshlang訴ch maktab (o倉itish muddati 4 yil: I蜂V sinflar); umumiy o喪ta ta値im maktabi (o倉itish muddati 9 yil: I蜂X sinflar); ayrim fanlar chuqur o喪ganiladigan ixtisoslashtirilgan maktab (o倉itish muddati 9 yil: I蜂X sinflar); ayrim fanlar chuqur o喪ganiladigan ixtisoslashtirilgan maktab-internat (o倉itish muddati 5 yil: V蜂X sinflar); futbol bo惣icha ixtisoslashtirilgan maktab-internat (o倉itish muddat 5 yil: V蜂X sinflar); jismoniy yoki psixik rivojlanishida nuqsoni bo鼠gan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab (maktab-internat) (o倉itish muddati 9 (10) yil: I蜂X (X) sinflar); sanatoriy turidagi ixtisoslashtirilgan maktab-internat (o倉itish muddati 9 yil: I蜂X sinflar); alohida sharoitlarda ta知inlash, tarbiyalash va ta値im berishga muhtoj bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab (o倉itish muddati zaruriyatga ko喪a) turlaridan iborat.

Olis (tog鼠i va cho鼠 hududi) aholi punktlarida yashovchi maktab yoshidagi bolalarning sifatli umumiy o喪ta ta値im olishini ta知inlash maqsadida tegishli tuman (shahar) hokimliklarining qarori asosida umumta値im muassasalarining filiallari tashkil etiladi. Bunday filiallarda o倉uvchilar soni 100 nafargacha bo鼠adi. Boshqa umumta値im muassasalariga yaqinligi hamda moddiy-texnik bazasining holatidan kelib chiqib, tuman(shahar) XTMFMTTEB hamda tuman(shahar) hokimliklari moliya bo鼠imlarining taklifiga binoan, tegishli tuman(shahar) hokimliklarining qarorlari asosida o倉uvchilar soni 180 nafargacha bo鼠gan umumta値im muassasalari ham filiallarga aylantirilishi mumkin.

Keyingi paytlarda ba築i sinflarda o倉uvchilar soni haddan ortiq ko叢ligi dars sifatiga salbiy ta痴ir ko喪satib, pedagoglarga ish faoliyatida qator murakkabliklarni keltirib chiqarayotgan edi. Yangi me馳oriy qoidalarga muvofiq shu hamda ta値im-tarbiya mazmuniga oid boshqa talablarning belgilangani haqida ham to匝talsangiz.

To組喪i aytasiz. Oldin sinfda o倉uvchilarning cheklangan soni haqida aniq me馳or yo倉 edi. Yangi Nizomning 28-bandida belgilangan me馳orlar bo惣icha tegishli maydonga ega bo鼠gan umumta値im muassasasining sinflari to鼠iqligi 35 nafardan ortib ketishiga yo鼠 qo惣ilmasligi ko喪satilgan. Namunaviy loyihalar bo惣icha qurilmagan, moslashtirilgan binolarda joylashgan, o倉uvchilar soni yetarli bo鼠magan umumta値im muassasalarida, olis (tog鼠i va cho鼠 hududi) aholi punktlarida joylashgan, ta値im o想bek tilida olib borilmaydigan umumta値im muassasalarida o倉uvchilar soni sinflarni to鼠dirishning o想iga xos shart-sharoitlaridan kelib chiqib, hududiy xalq ta値imi boshqaruvi organlari va tuman(shahar) hokimliklarining moliya bo鼠imlari bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Bugungi kunda xalq ta値imi tizimidagi umumta値im muassasalarida 1 400 dan ortiq kam komplektli sinflar mavjud bo鼠ib, ularda 18 000 ga yaqin o倉uvchi tahsil olmoqda. O倉uvchilar soni oz bo鼠gan bir nechta sinflarning birlashtirilishi natijasida umumta値im muassasasi o倉uv rejasidagi o倉uv soatlari kamayib, davlat byudjeti mablag鼠aridan samarali foydalanish imkoniyati vujudga keladi. Bir nechta boshlang訴ch sinflarni birlashtirish umumta値im muassasasining binolaridan oqilona foydalanishga sharoit yaratadi. Uch yoki to喪t nafar boshlang訴ch sinf o倉uvchisining alohida o倉itilishi o想-o想idan ularga nisbatan talabning kuchayishiga olib keladi.

O倉uvchining juda ko叢 miqdordagi axborotni qabul qilishi ruhiy zo喪iqishiga, natijada o倉uv fanlaridan bezib qolishi va maktabga nisbatan mehri susayishiga sabab bo鼠adi. Shu bois, sinfャlarni birlashtirish bo惣icha ham zarur talablar keltirildi. Kam komplektli umumta値im muassasalarida (filiallarda) boshlanャg訴ch sinf o倉uvchilari quyidagi hollarda bitta sinfga birlashtirilishi mumkin:

o倉uvchilar soni 8 nafargacha bo鼠gan I蜂V sinflar;

o倉uvchilar soni 12 nafargacha bo鼠gan uchta boshlanャg訴ch sinf;

o倉uvchilar soni 24 nafargacha bo鼠gan ikkita boshlang訴ch sinf (I va III, II va IV sinflar).

O倉uv dasturlarining xususiyatlari va umumta値im muassasasining joylashgan hududini inobatga olgan holda sinfdagi o倉uvchilarni ikki guruhga bo鼠ib o倉itish yaxshi natija beradi. Shu bois, sinf o倉uvchilarini bo鼠ib o倉itish bo惣icha ham normalar belgilandi. Jumladan, malakali o倉ituvchilar yetarli bo鼠gan hollarda o倉uvchilar soni 25 nafar va undan ziyod bo鼠gan I蜂X sinf-larda chet tili, ayrim fanlar chuqur o喪ganiladigan davlat ixtisoslashtirilgan umumta値im muassasalarida chuqurlashtirib o倉itiladigan fanlar, V蜂X sinflarda informatika va mehnat ta値imi, VIII蜂X sinflarda jismoniy tarbiya fani, ta値im boshqa tilda olib boriladigan muassasalarning II蜂X sinflarida o想bek tili hamda ta値im tili rus tili bo鼠magan muassasalarning II蜂X sinflarida rus tili fani darslarini ikki guruhga bo鼠ib o奏ishga ruxsat etiladi.

O倉uvchilarning chuqur bilim egallashga bo鼠gan ehtiyojini qondirish maqsadida umumiy o喪ta ta値im muassasalarida kuni uzaytirilgan guruhlar tashkil etilishi nazarda tutilgan. O想bekiston Respublikasining "Ta値im to組喪isida波i qonuniga muvofiq, mazkur guruhlardagi ta値im jarayoni umumiy o喪ta ta値imdan tashqari vaqtda tashkil etilib, ota-onalarning badal to鼠ovlari evaziga amalga oshiriladi. Faoliyat ko喪satish tartibi Xalq ta値imi vazirligi tomonidan Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

Bundan tashqari, nizomda umumta値im muassasalarida o倉uv yili va ta稚illari muddatlari, V蜂X sinf o倉uvchilari o喪tasida bosqichli nazoratlar o奏kazish tartiblari, maktab yoshidagi bolalarni umumiy o喪ta ta値imga qamrab olish tartibi, umuman, umumiy o喪ta ta値im faoliyatini samarali tashkil etish bilan bog鼠iq barcha jihatlar takomillashtirildi.

"Ma池ifat muxbiri
Ilhom JO然AYEV suhbatlashdi.

璞瑣 dle 10.2 ハ竟ム粨
28-04-2017, 21:24
411 ko'rildi
  
モ籵赳褌 褪頸褄, ツ 鈞 琺 瑕 裼瑩裙頌頏籵 鉋籵褄. フ 裲褊蔘褌 ツ瑟 鈞裙頌頏籵 鞦 鈞鶯 琺 粽韲 韲褊褌.